Onderzoek over Mindfulness

In de afgelopen jaren is er in vele landen (m.n. Nederland, Engeland, Amerika) onderzoek gedaan naar mindfulness en de effecten daarvan. Het onderzoek gaat over verschillende probleemgebieden (o.a. medische klachten, psychische klachten, invloed op hersenen, welbevinden).

 

Een aantal resultaten:

  • Er is een afname van lichamelijke en psychologische klachten
  • Er is een positieve verandering in de leefstijl
  • Cliënten kunnen zich beter ontspannen
  • Cliënten hebben een positiever zelfbeeld en beeld van de omgeving
  • Cliënten melden een verbetering van kwaliteit van leven

 

In de VS is vooral veel wetenschappelijk onderzoek gedaan naar de effecten van aandachttraining / Mindfulness Based Stress Reduction bij mensen met pijn, angst, fybromyalgie, psoriasis, depressie en kanker. Deze onderzoeken zijn belangrijk om mindfulness en haar effecten op lichaam en geest en gezondheid en welbevinden beter te begrijpen.

 

In Engeland wordt aan de universiteiten van Cambridge, Oxford en Wales onderzoek gedaan naar de effecten van Mindfulness Based Cognitive Therapy bij mensen met depressie.

 

Ook in Nederland wordt onderzoek gedaan naar de effecten van aandachtgerichte training. Onderstaand staan samenvattingen van recent en/of opvallend onderzoek naar mindfulness.

 

In 1999 is in Nederland aan de Katholieke Universiteit van Nijmegen een eerste onderzoek gedaan naar de effecten van aandachttraining, c.q. Mindfulness-based Attention Training op mensen met depressie en angst. Het onderzoek stond onder leiding van prof.dr. Henk Barendregt.

 

25 deelnemers, gediagnosticeerd op angst (6x) en depressieve klachten (19x), hebben in het psychiatrisch ziekenhuis van de GGZ Oost-Brabant de aandachttraining gevolgd onder leiding van Johan Tinge. Een controlegroep kreeg een programma aangeboden met psycho-educatie, een effectieve standaardinterventie voor gehospitaliseerde en niet-gehospitaliseerde psychiatrische patiënten in Nederland.

 

In Engeland en Wales waren al eerder onderzoeken gedaan naar de effecten van Mindfulness Based Cognitive Therapy (MBCT) op mensen met depressie (Zie onderzoeken van Teasdale, Williams, Segal).

Hier waren de deelnemers mensen die in hun leven meerdere episoden van depressie gehad hadden, maar op het moment van onderzoek niet depressief waren. In het Nijmeegse onderzoek bestond de doelgroep juist uit mensen die depressief waren op het moment van onderzoek.


Resultaten:

  • De Mindfulness-based Attention Training (MBAT) bleek significant meer effectief dan psycho-educatie. MBAT gaf een significante reductie van psychologische symptomen bij mensen met angst en depressie, gemeten met (Hamilton Depressie, Hamilton Angst, Zung Depressie, VAS Depressie.)
  • Er was een significante verbetering in de cognitieve (aandacht)functies van de deelnemers, gemeten met Stroop Test de ContinuousPerformance Test (CPT).
  • Uit EEG-testen bleek een opvallende toename in de mogelijkheid tot ontspanning.

 

Neuroplastisiteit van de hersenen: meditatie lijkt de negatieve effecten van stress in de hersenen om te keren. (April 2012)

Ahoewel de preciese meganismen van neuroplasticiteit nog steeds niet volledig duidelijk zijn lijkt het er op dat meditatie en cogniteve therapie het effect van stress op de hersenen omkeren.

Middelmatige tot zware stress laat de hersenmassa van verschillende delen van de amygdala toenemen. (Amygdala: angst, regelen van vecht-vluchtreactie) terwijl juist de hippocampus en de prefontale cortext afnemen. De hippocampus speelt een rol bij het stresssysteem van het lichaam, namelijk bij het verlagen van de cortisolspiegel na stressvolle ervaringen. Bij iemand die geregeld gestrest is, raakt juist de hippocampus beschadigd door de cortisol, waardoor deze herstelfunctie minder werkt. De prefrontale cortex is betrokken bij cognitieve en emotionele functies als beslissingen nemen, plannen, sociaal gedrag en impulsbeheersing.
Meditatie en cognitieve therapie zorgen juist voor een afname in de Amygdala en een toegenomen grijze massa in de prefrontale cortex en de hippocamus.
Het lijkt er dus op dat meditatie en cognitieve therapie een rol kunnen spelen in het omkeren van schadelijke effecten van stress.
Nat Neurosci, Davidson RJ, McEwen BS.
http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22534579

 

Mindfulness beoefenen is zichtbaar in de hersenen. (Januari 2011)

Deelname aan een MBSR laat de grijze stof concentratie toenemen in hersengebieden die betrokken zijn bij leren, bij het geheugen, bij de regulatie van emoties en ons relativeringsvermogen. Van het MBSR programma is in divers onderzoek aangetoond dat het ons psychisch welzijn positief kan beïnvloeden. Dit onderzoek laat zien dat de positieve bevindingen van de deelnemers ook zichtbaar zijn in de hersenen, in de vorm van een toename in hersenmassa.
Hersenen van mensen die nooit gemediteerd hadden werden vóór en na een MBSR training onderzocht. Er werden stijgingen van de grijze stof concentratie geconstateerd op diverse plekken in de hersenen (binnen de linker hippocampus, de achterste cortex cingularis, de temporo-pariëtale junction, en het cerebellum. )
Hölzel BK, Carmody J, Vangel M, Congleton C, Yerramsetti SM, Gard T, Lazar SW.
www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21071182

 

 

MBSR verbetert de gezondheid van mensen met chronische ziekten. (juli 2011)

In een onderzoek naar de effecten van de MBSR training bij mensen met chronische gezondheidsproblemen is een duidelijke verbetering geconstateerd in hoe mensen met de symptomen van hun ziekte en met hun ziekte zelf omgaan. Het onderzoek toonde een significante verbetering aan in zowel de fysieke klachten, de geestelijke gezondheid als het gevoel van welzijn. Uit dit onderzoek bijkt dat hoe mensen met hun klachten omgaan, van invloed is op de beleving van de klachten zelf en de psychische gevolgen van de klachten.
Simpson J., Mapel T.
www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21946964

 

Beter terugkeren op het werk na een ziekte periode. (Mei 2011)

Mindfulness blijkt een effectieve versterking te zijn in de periode dat een herstellende werknemer terugkeert naar zijn werk. Een traject waarbij coaching gecombineerd wordt met mindfulness, zorgde ervoor dat de werknemer minder snel terug viel in de oude, en vaak ongezonde, patronen.
De werknemers waren bewuster van zichzelf, ontwikkelden nieuwe manieren van communiceren en handelen. Zij stonden meer open voor nieuwe mogelijkheden en voelden zich (weer) meer verbonden met hun werk.
Haugstvedt KT, Hallberg U, Graff-Iversen S, Sørensen M, Haugli L.
www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21585416

 

Negatieve herinneringen worden minder dominant met mindfulness. (Juni 2011)

Na een mindfulness training rapporteren veel deelnemers o.a. een verbetering in het welbevinden. is Er is nog geen volledige duidelijkheid over hoe dit komt en hoe mindfulness 'werkt'. Waarschijnlijk is het altijd een combinatie van factoren.

Uit dit onderzoek blijkt dat één van de mogelijke onderliggende mechanismen is dat het geheugen voor negatief ervaren zaken minder sterk wordt.
Alberts HJ, Thewissen R.

 

Mindfulness helpt om omgevingsgeluiden 'zachter te zetten'. (2 mei 2011)

Uit onderzoek blijkt dat mensen die een mindfulness training hebben gedaan beter en sneller in staat zijn om omgevingsgeluiden te 'blocken' als zij zich concentreren op een taak.

Uit hersenscans blijkt dat alpha-hersengolven sneller en duidelijker veranderden bij deelnemers die gemediteerd hebben. Deze apha-hersengolven dienen al een soort volumeknop voor omgevingsgeluiden. Deze 'volume knop' blijkt dus beter te functioneren na een mindfulness training
New York Times, Catherine E. Kerr, Harvard Medical School

 

Mindfulness verbetert de kwaliteit van dromen. (19 april 201)

Uit onderzoek is eerder al gebleken dat Mindfulness helpt tegen slapeloosheid. Nu blijkt ook dat het tijdens het slapen nog meer invloed heeft: Het vermindert slaapverstoring door nachtmerries.
Simor P, Köteles F, Sándor P, Petke Z, Bódizs R.

http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21504431

 

Meditatie verbetert besluitvorming. (18 april 2011)

Een verstandig besluit nemen kan soms moeilijk zijn als emoties in de weg zitten.

In een onderzoek is gebleken dat mensen die regelmatig mediteren, beter instaat zijn een weloverwogen besluit te nemen in zo'n situatie. Door meditatie lijkt de invloed van sterke emoties op besluitvorming te verminderen.
Tijdens dit onderzoek is tevens de hersenactiviteit tijdens de besluitvorming gemeten. Het blijkt dat de gebieden in de hersenen die normaalgesproken geactiveerd worden bij emotionele reacties, minder activiteit vertonen bij de mediterende mensen dan bij de andere groep, terwijl andere delen van de hersenen juist meer activiteit vertoonden.
Kirk U, Downar J, Montague PR.

http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21504431

 

Mindfulness voor professionals in de gezondheidszorg.(2009)

Het artikel is een overzichtsartikel van 10 onderzoeken naar de effecten van een MBSR-training in de gezondheidszorg. De uitkomsten van de diverse onderzoeken zijn veelbelovend. Stress, emotionele uitputting, piekeren en angst verminderden en zelf-compassie, tevredenheid, ontspanning en zelfzorg nemen toe.
Julie Anne Irving, Patricia L. Dobkin, Jeeseon Park

Download het artikel

 

Het Centrum voor Opmerkzaamheid biedt Mindfulness in Nuth (Zuid-Limburg)